LPCat

1950 - een tijdsbeeld -

1950 is het jaar waarmee de stichting Vinyl Voorgoed begint met het onderzoek. Waarom start het onderzoek in1950?
Bovenal is 1950 een mooi rond jaar. Het is één jaar voordat de eerste grammofoonplaten van vinyl in Nederland worden geperst en commercieel op de markt wordt gebracht.

Het is tevens een jaar waarin er al grammofoonplaten van vinyl te vinden zijn. Al is het voornamelijk in de Verenigde Staten.
De afspeelsnelheid van 33 1/3 toeren is al in gebruik in de Verenigde Staten. RCA heeft ook al de 45-toeren single geïntroduceerd.

Het is een mooie gelegenheid om eens technieken en zaken met betrekking tot grammofoonplaten te beschouwen. Dit om een beter beeld te geven van 1950, een tijdsbeeld.
Een aantal aspecten worden hier per onderwerp benaderd.

Voordat er teruggedoken wordt in de tijd is het goed even stil te staan bij de huidige tijd. Dat is immers het referentiekader om terug te kijken.

Nu kunnen we muziek, of ander geluid uit de lucht plukken. Veel is overal beschikbaar. Dat is in de huidige eeuw ontwikkeld. De evolutie van het digitale tijdperk. Daarvoor was het noodzakelijk om een geluidsdrager of een kopie hiervan te hebben. Vanaf halverwege de jaren '80 was dat voornemlijk de CD. Daarvoor was er de vinylperiode.

De vinylperiode begon rond de jaren '50. Tot die tijd was schellak het materiaal waarvan grammofoonplaten gemaakt werden. Schellak platen worden gemaakt tot eind jaren '50. Dit is een periode waarbij veel materiaal zowel op schellak als op vinyl te vinden is. Vinyl had veel voordelen ten opzichte van schellak. Het materiaal is steviger en fijner van structuur, waardoor er meer geluid op een grammofoonplaat kon. Een langzamere afspeelsnelheid dan de standaard van 78 toeren per minuut was mogelijk. Een ander voordeel is dat vinyl een plastic is. Een synthetisch materiaal zal op termijn goedkoper zijn dan een natuurproduct als schellak.

Voor het afspelen van platen is apparatuur nodig. Een grammofoon, of te wel een platenspeler, een pick-up of een draaitafel. In de jaren '30 kwamen de electrische platenspelers op de markt. Het geluid kon hierdoor elektrisch versterkt worden. Deze vinding gaf meer mogelijkheden dan de akoestische weergave. De platenspeler werd aangesloten op de radio, waar al een elektrische versterking in zat.

Met de introductie van vinyl was een andere naald gewenst. Een naald die beter paste bij het materiaal, waardoor een betere weergave mogelijk werd.

Niet alleen de geluidsdragers en de platenspelers waren in ontwikkeling. De techniek van het opnemen kende regelmatig een verbeterde standaard. Zowel in het bereik van hetgene dat opgenomen werd, als het gemak waarmee opgenomen kon worden.
Opnamen werden gemaakt in daarvoor akoestisch geschikte ruimten. Een registratie op lokatie zoals een concertgebouw of een kerk. Daarnaast waren er al studio's. Speciaal ingerichte ruimten met een goede akoestiek en vaste apparatuur om op te nemen. De opnamen werden in 1950 gemaakt op magnetische banden.

Rond 1950 bestaat de populaire muziek voornamelijk uit dansorkesten, het gezongen lied, hawaii-muziek en accordeon. De gitaarversterker was een uniek verschijnsel. Daar waren er slechts enkele van in Nederland. Een bandopstelling zoals we nu in de rock kennen, was toen niet mogelijk. Geen versterkers voor instrumenten. Een opstelling van het drumstel was gericht op het geluid een aantal meter van het drumstel. Een hi-hat was niet gangbaar.

In 1950 zag de markt er anders uit dan nu. Er waren vaste prijzen voor de verkopers. Deze prijzen werden bewaakt door instellingen. Niet iedereen mocht verkopen als detailhandelaar. Er waren alleen erkende platenverkopers.

De schellak platen kwamen in bruine papieren hoezen. Soms met een eenkleurige opdruk van het label of de verkoper. De vinyle schijven werden meer als een luxe produkt beschouwd. Naast de standaardhoes, een hoes die te gebruiken is voor meerdere releases, kwamen de eerste specifieke hoezen. Een hoes die bij een bepaalde plaat hoorde. Veelal met de hand ontworpen.

In de periode na 1950 waren er ontwikkelingen binnen de druktechniek. Zwart-wit foto's konden stukken goedkoper gereproduceerd worden. Hoezen konden gelamineerd worden. De binnenhoes werd een standaard voor langspeelplaten.

Voor verdere verdieping:

Materiaal, formaten en afspeelsnelheden

Afspeelapparatuur

Opnametechniek

Muziek

De markt

Hoezen

 


Onderzoek naar grammofoonplaten van vinyl specifiek bestemd voor de Nederlandse Markt - Onderdeel van Stichting Vinyl Voorgoed